Tạp chí bếp Việt · Món ngon gia đìnhGóp bài · [email protected]
Honey BrookBếp Việt · Món ngon gia đình Gửi bài cho bếp
Món chay

Mâm chay ngày rằm: năm món đơn giản, không cần đồ chay công nghiệp

Một mâm chay giản dị không cần giò chay, chả chay. Rau, đậu, nấm, vài loại gia vị quen là đã đủ cho bữa ăn nhẹ nhưng không nhạt.

Toà soạn Honey Brook28 tháng 10, 20268 phút đọc
Minh họa tông xanh ngả vàng cho bài món chay ngày rằm

Ảnh bìa: minh họa gốc của Honey Brook (SVG, CC0).

Nhiều gia đình Việt ăn chay vào ngày mùng một và ngày rằm âm lịch. Phần vì tập quán, phần vì muốn một bữa nhẹ bụng giữa tuần. Nếu không quen, mâm chay dễ thành mâm giả mặn – toàn đồ chay chế biến sẵn, dầu nhiều, bột ngọt nhiều. Bài này đi theo hướng ngược lại: năm món từ nguyên liệu tươi, nấu nhanh, hợp bữa cơm gia đình.

1. Canh chua chay với thơm, cà chua, đậu bắp

Canh chua chay giữ được vị quen của canh chua miền Tây, chỉ thay cá bằng đậu hũ non.

  • 1 miếng đậu hũ non, cắt vuông 2 cm.
  • 1/4 quả thơm chín, cắt lát mỏng.
  • 2 quả cà chua, bổ múi cau.
  • 6 quả đậu bắp, cắt chéo.
  • 1 nhúm giá đỗ, 1 nhúm bạc hà (dọc mùng) cắt lát, vài lá ngò gai và rau ngổ.
  • Me vắt hoặc chanh để tạo chua; muối, đường, hạt nêm chay.
  1. Đun 1 lít nước với thơm và cà chua trong 5 phút để ra nước ngọt tự nhiên.
  2. Cho đậu bắp, bạc hà, đậu hũ vào, nêm muối và một chút đường. Nấu sôi lại, thêm nước me cho vị chua vừa miệng.
  3. Tắt bếp, thả giá đỗ và rau thơm, không cần đậy nắp.

2. Đậu hũ sốt cà chua

Món quen thuộc nhất của bữa chay. Mẹo để đậu không nát là chiên vàng hai mặt trước khi sốt.

  1. Chiên đậu hũ trắng (loại dai) với dầu nóng đến khi vàng đều, vớt ra để ráo.
  2. Phi hành tím với dầu, cho 3 quả cà chua bổ múi cau vào xào mềm. Dầm nhẹ cho ra nước.
  3. Nêm 1 thìa cà phê đường, 1/2 thìa cà phê muối, 1 thìa canh nước tương. Thêm 1/3 chén nước, đun sôi.
  4. Cho đậu hũ vào, hạ lửa, đun 5 phút. Khi nước sánh, rắc hành lá và tiêu.

3. Nấm kho tiêu

Nấm rơm hoặc nấm đùi gà, kho với tiêu và nước tương, cho ra nước kho sánh, ăn với cơm nóng rất đưa cơm.

  • 300 g nấm rơm hoặc nấm đùi gà, cắt miếng vừa ăn.
  • 2 thìa canh nước tương, 1 thìa canh đường, 1 thìa cà phê tiêu xay dối.
  • 1 thìa canh dầu ăn, 2 củ hành tím băm, vài lát ớt sừng.
  1. Luộc nhanh nấm 30 giây, vớt ra vắt ráo.
  2. Phi hành với dầu, cho nấm vào xào 2 phút. Thêm nước tương, đường, 3 thìa canh nước, đậy nắp kho 7 phút lửa nhỏ.
  3. Khi nước kho còn 1/3 và sánh, rắc tiêu và ớt, tắt bếp.

Nấm rơm chọn búp còn kín, chưa bung dù. Chọn và bảo quản rau thơm ăn kèm bữa này: xem thêm mẹo giữ rau thơm tươi.

4. Rau xào tỏi – lựa rau theo mùa

Món rau xào đơn giản nhất lại thường là món quyết định mâm ăn ngon hay dở. Nguyên tắc chung: chảo nóng, dầu nóng, tỏi thơm, rau vào nhanh, xào to lửa, nêm muối cuối.

  • Mùa lạnh miền Bắc: cải chíp, cải ngọt, su hào thái sợi.
  • Mùa mưa miền Nam: rau muống, rau lang, mồng tơi.
  • Quanh năm: giá đỗ xào hẹ, đậu cô-ve.

Với rau muống, chỉ xào 1,5–2 phút là vớt ra. Xào quá lâu làm rau ra nước, mất giòn. Chi tiết chọn rau xem bài rau củ theo mùa.

5. Xôi đậu xanh

Xôi đậu xanh là món gọn mà no, có thể thay cơm trong bữa chay nhẹ buổi sáng ngày rằm.

  1. Vo 300 g gạo nếp, ngâm 4 tiếng (hoặc qua đêm) với 1/2 thìa cà phê muối.
  2. Ngâm 100 g đậu xanh cà vỏ 2 tiếng.
  3. Trộn gạo và đậu, xóc đều với 1 thìa canh dầu ăn (hoặc mỡ nước nếu không ăn chay trường).
  4. Cho vào xửng hấp, mở lửa to đến khi bốc hơi đều, hạ lửa vừa, hấp 25–30 phút.
  5. Giữa chừng (15 phút) mở nắp, rưới thêm 2 thìa canh nước, xới nhẹ.

Ăn kèm muối vừng hoặc đậu phộng rang giã dập với chút đường.

Sắp mâm sao cho đủ

Một mâm chay đủ chất thường có bốn nhóm: một món nước (canh), một món mặn (kho hoặc sốt), một món rau, một món khô (xôi, đậu rang). Thêm chén nước tương ngâm ớt, vài khoanh dưa leo là trọn. Nếu có người lớn tuổi hoặc trẻ em trong nhà, nên giảm muối so với bữa thường, vì đồ chay dễ nêm mặn hơn ta tưởng.

Ăn chay một ngày không thay thế việc ăn đa dạng cả tuần. Về nguyên tắc ăn cân đối theo Tháp Dinh dưỡng Việt Nam, bạn có thể tham khảo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Quốc gia; nếu có bệnh nền (tiểu đường, huyết áp, bệnh thận), hỏi ý kiến bác sĩ trước khi chuyển sang ăn chay dài ngày.

Bài liên quan: nấu cơm ngon mỗi ngày, mẹo giữ rau thơm tươi.